ΚΥΡΗΝΕΙΑ

Με την ευκαιρία της ανακήρυξης της Αθήνας ως πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης τον Ιούνιο του 1985 υλοποιήθηκε ένα πολύ ιδιαίτερο πρόγραμμα πειραματικής αρχαιολογίας που έμελλε να αφήσει το στίγμα του στα ναυτικά χρονικά της σύγχρονης Ελλάδας.

Καθελκύστηκε στο Πέραμα το πλοίο “ΚΥΡΗΝΕΙΑ”. Είναι πιστό αντίγραφο ενός αρχαίου ελληνικού πλοίου, που ναυάγησε το 300 π.Χ. στ’ ανοιχτά της Κυρήνειας, για να ανακαλυφθεί στην δεκαετία του ’60, να ανελκυσθεί και να διατηρείται τώρα στο κάστρο της Κυρήνειας.

Η ναυπήγηση του “ΚΥΡΗΝΕΙΑ” είναι η πρώτη προσπάθεια πειραματικής αρχαιολογίας στον κόσμο, που έχει πρότυπο ένα αυθεντικό πλοίο ηλικίας 2.300 χρόνων. Τα συμπεράσματα από την κατασκευή και τα ταξίδια, που θα επιχειρηθούν, θα έχουν τεράστια επιστημονική σημασία και παγκόσμια απήχηση. Καθώς μάλιστα το αρχαίο πλοίο, όπως και η περιοχή της Κυρήνειας, βρίσκονται ακόμα στα χέρια του “Αττίλα”, η χθεσινή καθέλκυση του “ΚΥΡΗΝΕΙΑ” αποκτά και εθνική σημασία.

Το 1965 ο Κύπριος δύτης Ανδρέας Καρυώλου βρήκε στ’ ανοιχτά της Κυρήνειας και σε βάθος 30 μέτρων έναν σωρό από καλοδιατηρημένους αμφορείς. Το καλοκαίρι του 1967 ο Αμερικανός αρχαιολόγος Μάϊκλ Κάτζεβ έκανε υποβρύχιες έρευνες στις βόρειες θάλασσες της Κύπρου για να εντοπίσει αρχαία ναυάγια. Ο Ανδρεάς Καρυώλου υπέδειξε το ακριβές σημείο της ανακάλυψής του και ο αρχαιολόγος δεν άργησε να καταλάβει ότι βρισκόταν μπροστά σε ένα σπουδαίο αρχαίο ναυάγιο της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η χρονολόγηση επιβεβαιώθηκε αργότερα με τις πιο σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους, με το είδος του φορτίου και τα νομίσματα που βρέθηκαν.

Το 1968 ο Μ. Κάτζεβ με την οικονομική ενίσχυση αμερικανικών ιδρυμάτων και επικεφαλής 40 νέων από 12 χώρες (αρχαιολόγοι, μηχανικοί, αυτοδύτες, φωτογράφοι) αρχίζει την συστηματική ανασκαφή του ναυαγίου. Διαπιστώνει ότι ο αμμώδης βυθός της θάλασσας της Κυρήνειας είχε διατηρήσει για 2.300 χρόνια το φορτίο του πλοίου, 10.000 αμύγδαλα, είδη οικιακής χρήσης του πληρώματος, υπολείμματα τροφών κι άλλα πολλά ενδιαφέροντα Αλλά, κυρίως, είχε διαφυλάξει σε καλή κατάσταση το 75% από το σκαρί του αρχαίου πλοίου.

Το πλοίο είχε ξεκινήσει γύρω στο 300 π.Χ. από την Σάμο με φορτίο κρασί ή λάδι. Φόρτωσε μυλόπετρες στη Νίσυρο και τις ξεφόρτωσε στην Ρόδο, απ΄ όπου πήρε κρασί σε αμφορείς. Τελικά βυθίστηκε κοντά στις ακτές της Κυρήνειας, μάλλον από επίθεση πειρατών. (Ασφαλώς όχι από επίθεση Τούρκων πειρατών, αφού τότε οι πρόγονοι των εισβολέων του “Αττίλα” βρίσκονταν πολύ μακριά.).

Το ναυάγιο και, ιδιαίτερα, το σκαρί που διασώθηκε έχουν μεγάλη σημασία για την μελέτη των αρχαίων πλοίων, τον τρόπο και τα είδη των θαλασσινών ταξιδιών της αρχαιότητας, τα φορτία, κλπ. Έτσι το “πλοίο της Κερύνειας” ανελκύσθηκε, συντηρήθηκε και τοποθετήθηκε σε ειδική αίθουσα του κάστρου της Κυρήνειας. Το 1975 η κυπριακή κυβέρνηση διέθεσε στον “Αττίλα”, μέσω της Ουνέσκο, 8.000 κυπριακές λίρες για την τοποθέτηση κλιματισμού στην αίθουσα, ώστε το παμπάλαιο ξύλο του πλοίου να μην ταλαιπωρείται και να μην καταστρέφεται από τις αλλαγές της θερμοκρασίας.

Το 1981 ιδρύεται στον Πειραιά το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Παράδοσης. Σκοπός των πρωτοπόρων ιδρυτών του είναι η διάσωση, η διαφύλαξη και η ανάδειξη της πανάρχαιας παράδοσης της πατρίδας μας στην θάλασσα. Πρώτο πρόγραμμα του Ινστιτούτου είναι η ναυπήγηση ενός πιστού αντίγραφου του “πλοίου της Κερύνειας” και το ταξίδεμά του για εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την αρχαία ναυτιλία. Τον Ιούλιο του 1982 αρχίζει η κατασκευή του “πλοίου της Κερύνειας” στο ξυλοναυπηγείο του Ψαρρού στο Πέραμα, με την συνεργασία του Ινστιτούτου Ναυτικής Αρχαιολογίας του Τέξας και του Μ. Κάτζεβ.

Ο πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ναυτικής Παράδοσης κ. Χάρης Τζάλας μας πληροφορεί ότι η ναυπήγηση ακολούθησε κάθε γνωστή λεπτομέρεια του τρόπου με τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες κατασκευάζανε τα πλοία τους. Οι συνδέσεις έχουν γίνει με καβίλιες, κάτι που σήμερα συνηθίζεται μόνο στα έπιπλα. Τα 5.000 καρφιά είναι όλα χειροποίητα, ορειχάλκινα και μήκους 25 έως 40 εκατοστά. Το ξύλο είναι από το ίδιο είδος πεύκου με εκείνο που κατασκευάστηκε το αρχαίο πλοίο. Το κατάρτι από μονοκόμματο κορμό ερυθρελάτης έχει ύψος 11 μέτρα. Τα σχοινιά έγιναν από φυτικές ίνες.. Το πανί είναι λινό, κάτι που ανάγκασε το Ινστιτούτο να κάνει πολλές προσπάθειες μέχρι τελικά να βρει το κατάλληλο υλικό σ΄ ένα ξεχασμένο στοκ λινού πανιού στην Σκοτία. Το ΚΥΡΗΝΕΙΑ στοίχισε γύρω στα 12 εκατομμύρια δραχμές.

Τα πανιά του ΚΥΡΗΝΕΙΑ ΙΙ φούσκωσαν για πρώτη φορά τον Ιούνιο του 1985 και το αρχαίο σκαρί έπεσε στην θάλασσα με υψωμένη την ελληνική σημαία. Λίγο πριν η τότε υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη είχε σπάσει το μπουκάλι της σαμπάνιας στην πλώρη του πλοίου.

Ντυμένο γιορτινά το Πέραμα υποδέχτηκε τον λαό που έσπευσε στο ναυπηγείο του Μανόλη Ψαρρού, καθώς και τον υπουργό Παιδείας της Κύπρου Ανδρέα Χριστοφίδη, τον πρέσβη της Κύπρου Δημήτρη Χατζιμιλτή, τον δήμαρχο της (σκλαβωμένης σήμερα) Κυρήνειας Δ. Τσιμό, τον αρχηγό του Πολεμικού Ναυτικού αντιναύαρχο Νίκο Παππά και πολλούς άλλους επισήμους.